Home » Thema-artikelen » Een zakmes kiezen: waar vergrendeling, staal en formaat het verschil maken

Een zakmes kiezen: waar vergrendeling, staal en formaat het verschil maken

Op een meerdaagse tocht komt een zakmes vaker uit je zak dan je vooraf bedenkt: brood snijden, een blaarpleister op maat knippen, een touwtje inkorten, een maaltijdzak openmaken. Toch kopen de meeste mensen er nooit bewust een. Ga je er wel voor zitten, dan blijken de verschillen groter dan bij een keukenmes. Een vouwmes moet snijden en tegelijk veilig openblijven, het moet tegen zand en vocht kunnen, en het moet daarna nog steeds in je zak passen. Elke fabrikant weegt die eisen anders.

De vergrendeling van een zakmes

Het grootste risico van een vouwmes is een lemmet dat onder druk terugklapt op je vingers. Fabrikanten lossen dat op verschillende manieren op.

De eenvoudigste variant heeft helemaal geen slot. Een veer duwt het lemmet in de open stand en houdt het daar, en met een stevige duw klap je het weer dicht. Zo werken de meeste Victorinox-modellen en de kleinere gereedschapsmessen. Voor snijden, schillen en het openen van verpakkingen voldoet dat ruim. Zodra je kracht op het lemmet zet, wil je meer.

Opinel werkt met een draaiende ring om het scharnier, de Virobloc, die het lemmet zowel open als dicht vastzet. Bij modernere ontwerpen kom je de liner lock en de frame lock tegen: een verende strip in het heft schuift achter het lemmet zodra het openstaat. Die sloten houden aanzienlijk meer kracht tegen. Ga je kamperen, of werk je regelmatig met touw en hout, kijk dan eerst naar het slot en pas daarna naar het staal.

Roestvrij of carbon, en wat de hardheid betekent

Net als bij keukenmessen wordt het staal van een zakmes uitgedrukt in hardheid volgens Rockwell. In het zakmessen aanbod van Meesterslijpers loopt dat van ongeveer 55 tot 63 HRC, een breder bereik dan je in de keukenla tegenkomt. Zachter staal is taaier en vergeeft een misstap. Harder staal blijft langer scherp, maar daar breekt eerder een puntje af als je het verkeerd belast.

Daarnaast speelt de keuze tussen roestvrij staal en carbonstaal. Carbon slijp je makkelijker scherp, desnoods op een vlakke steen onderweg, maar het verkleurt en gaat roesten als je het vochtig opbergt. Roestvrij vraagt minder aandacht en is daarom de logische keuze voor een mes dat wekenlang in een rugzak ligt. Opinel levert dezelfde modellen in beide uitvoeringen, dus je kunt die afweging op één en hetzelfde mes vergelijken.

De slijpvorm verschilt ook. De meeste vouwmessen zijn dubbelzijdig geslepen; een klein deel is convex, met een bolle snede die beter tegen hakken kan. Bij de lemmetvorm zie je vooral drop point, met een brede en stevige punt, en clip point, dat slanker en meer precies is maar ook kwetsbaarder.

Het juiste formaat en gewicht

De bruikbare vouwmessen hebben doorgaans een lemmet tussen de zeven en tien centimeter. Daaronder houd je een sleutelhangermes over, waarmee je een pakje opent maar geen brood snijdt. Daarboven gaat het mes in je broekzak steeds meer opvallen, en dan blijft het thuis liggen. Het gewicht zit vooral in het heft: hout en kunststof houden het licht, staal en titanium voelen steviger maar tellen aan het eind van een dag lopen wel mee.

Wil je het mes ook echt bij je dragen, dan is het goed om de regels te kennen. Stiletto's, valmessen, vlindermessen en vouwmessen die geopend langer zijn dan 28 centimeter zijn in Nederland verboden. Een gewoon vouwmes mag je bezitten en meenemen, maar niet overal: gemeenten kunnen in hun plaatselijke verordening eigen beperkingen opleggen, en in een uitgaansgebied of een stadion is het sowieso geen goed idee. Op een camping of in een rugzak onderweg speelt dat niet. Twijfel je, kijk dan even in de verordening van de gemeente waar je loopt.

Onderhoud onderweg

Zand en vocht in het scharnier zijn waar het meestal misgaat. Na een dag strand of een natte etappe spoel je het mes open door, laat je het drogen en zet je een druppel olie op het scharnier. Bij een carbonstalen lemmet gaat er ook een dun laagje olie over het staal zelf.

Tussendoor aanzetten kan op een fijne wetsteen of een keramisch staafje. Houd daarbij de hoek aan die de fabrikant heeft geslepen. Die ligt bij zakmessen wat ruimer dan bij een koksmes, simpelweg omdat de snede meer te verduren krijgt.

Is de snede echt versleten of zit er speling op het scharnier, dan is een slijperij de aangewezen plek. Meesterslijpers is daar zelf mee begonnen: Thomas de Boer sleep messen, scharen en tondeuses, en toen zijn vrouw Ellen erbij kwam groeide de zaak uit tot een kookwinkel met pannen en bestek. De slijperij bleef de kern van het bedrijf. Er is een winkel aan de Kinkerstraat in Amsterdam en een showroom in Badhoevedorp die je op afspraak kunt bezoeken. Een zakmes wordt daar standaard gratis gegraveerd, wat handig is als het op een groepstocht ook echt van jou moet blijven.

Waar het op neerkomt

Welk mes het wordt, hangt af van wat je ermee doet. Wie vooral brood snijdt en verpakkingen opent, komt ver met een klassiek model zonder slot. Werk je geregeld met hout en touw, dan is een liner lock of een Virobloc het meerprijsje waard. En koop het formaat dat je ook daadwerkelijk elke dag meeneemt, want een mes dat thuis in de la ligt heeft nog nooit iets gesneden.